Od 30 grudnia 2026 r. średnie i duże firmy, które wprowadzają na rynek UE kawę, kakao, drewno, soję, olej palmowy, kauczuk lub bydło oraz produkty z nich wytworzone, muszą stosować rozporządzenie EUDR. Mikro i małe firmy mają czas do 30 czerwca 2027 r. To nie jest kolejny certyfikat do szuflady. EUDR wymaga, żeby firma potrafiła wskazać działkę, z której pochodzi surowiec, i udowodnić, że nie powstał on kosztem lasu. Poniżej wyjaśniamy, kogo to dotyczy i jak przygotować się krok po kroku.
Czym jest EUDR
EUDR to rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1115 w sprawie wylesiania. Zastępuje dotychczasowe rozporządzenie EUTR, które obejmowało tylko drewno, i znacznie rozszerza obowiązki. Produkt objęty EUDR można wprowadzić na rynek UE lub z niego wywieźć tylko wtedy, gdy spełnia trzy warunki:
- jest „wolny od wylesiania”, czyli surowiec nie pochodzi z gruntów wylesionych lub zdegradowanych po 31 grudnia 2020 r.,
- został wyprodukowany zgodnie z prawem kraju pochodzenia (m.in. prawo do użytkowania gruntu, ochrona środowiska, prawa pracownicze, prawa ludności rdzennej, podatki),
- jest objęty oświadczeniem o należytej staranności (DDS) złożonym w unijnym systemie informatycznym.
Najważniejsza zmiana: ciężar dowodu spoczywa na firmie. Certyfikat dostawcy czy jego deklaracja mogą pomóc, ale same w sobie nie wystarczą.
Dlaczego powstało EUDR
UE jest jednym z największych importerów surowców związanych z wylesianiem. Rozporządzenie ma ograniczyć utratę lasów, chronić bioróżnorodność, zmniejszyć emisje gazów cieplarnianych i wymusić przejrzystość łańcuchów dostaw. W praktyce przenosi odpowiedzialność z poziomu deklaracji na poziom twardych danych, przede wszystkim geolokalizacji.
Kogo dotyczą obowiązki
- Podmioty (operatorzy): firmy, które jako pierwsze wprowadzają produkt na rynek UE lub go wywożą, czyli importerzy, producenci i eksporterzy. Na nich spoczywa pełna należyta staranność i złożenie DDS.
- Podmioty w dalszej części łańcucha i handlowcy: hurtownie, dystrybutorzy, część detalistów. Po zmianach z 2025 r. ich obowiązki są uproszczone, ale muszą przechowywać i przekazywać dalej numery referencyjne DDS oraz dane dostawców i odbiorców.
- Firmy spoza UE, które sprzedają do UE: obowiązek przechodzi na podmiot, który fizycznie wprowadza towar na rynek unijny.
Wielkość firmy nie zwalnia z EUDR. Wpływa jedynie na termin stosowania i zakres części obowiązków.
Jakie produkty obejmuje EUDR
Siedem surowców i długa lista produktów pochodnych, określona kodami CN w załączniku I do rozporządzenia:
- drewno: meble, papier i tektura, płyty, sklejka, pellet, opakowania drewniane, część wyrobów drukowanych,
- kawa: palona, niepalona, łuski,
- kakao: ziarno, masa, masło, proszek, czekolada,
- soja: ziarno, śruta, olej,
- olej palmowy: olej i jego frakcje, część pochodnych chemicznych,
- kauczuk: kauczuk naturalny, opony, wybrane wyroby gumowe,
- bydło: żywe zwierzęta, mięso, skóry i wyroby skórzane.
Uwaga na opakowania: kartony, palety i papier wypełniający, jeśli są samodzielnym towarem, a nie tylko opakowaniem innego produktu, mogą podlegać EUDR. Decyduje kod CN, a nie potoczna nazwa produktu.
Najważniejsze terminy
- 30 grudnia 2026 r.: średnie i duże przedsiębiorstwa,
- 30 czerwca 2027 r.: mikro i małe przedsiębiorstwa,
- 31 grudnia 2020 r.: data graniczna wylesiania, która dotyczy także towaru wyprodukowanego wcześniej, a wprowadzanego na rynek po wejściu przepisów w życie.
Terminy były już dwukrotnie przesuwane, a Komisja zapowiadała dalsze przeglądy. Zalecamy przygotowania według obecnych dat i śledzenie zmian.
Jak spełnić wymagania EUDR krok po kroku
Krok 1: sprawdź, czy Twoje produkty są objęte EUDR
Zestaw indeks produktów z kodami CN z załącznika I. Ustal, z jakich surowców powstają, skąd pochodzą i jaką rolę pełnisz w łańcuchu: czy jesteś pierwszym podmiotem wprowadzającym, czy kupujesz już od podmiotu z UE.
Krok 2: zmapuj łańcuch dostaw
Dla każdego produktu musisz wiedzieć, kto dostarcza surowiec, gdzie i przez kogo został wytworzony oraz przez czyje ręce przechodził. Im dłuższy łańcuch i więcej mieszania partii, tym trudniej o pełną identyfikowalność. Często to właśnie tu wychodzi, że część dostawców nie jest w stanie podać danych.
Krok 3: zbierz wymagane informacje
Dla każdej partii potrzebujesz m.in.:
- opisu produktu, nazwy handlowej, kodu CN i ilości,
- kraju produkcji,
- geolokalizacji wszystkich działek, na których wytworzono surowiec (współrzędne punktu, a dla działek powyżej 4 ha poligon),
- daty lub okresu produkcji,
- danych dostawcy i odbiorcy,
- dowodów, że produkt jest wolny od wylesiania i wytworzony legalnie.
Dokumentację przechowuj przez 5 lat.
Krok 4: oceń ryzyko
Sprawdź, czy istnieje ryzyko, że produkt pochodzi z terenów wylesionych, został wytworzony niezgodnie z prawem albo opiera się na niepełnych danych. Pod uwagę bierze się m.in. klasyfikację kraju pochodzenia (Komisja dzieli kraje na niskiego, standardowego i wysokiego ryzyka), wiarygodność dostawcy, kompletność dokumentów i złożoność łańcucha. Dla krajów niskiego ryzyka przewidziano uproszczoną należytą staranność, ale geolokalizacja nadal jest wymagana.
Krok 5: ogranicz ryzyko
Jeśli ryzyko nie jest znikome, produktu nie wolno wprowadzić na rynek. Możliwe działania to dodatkowe dokumenty, audyt dostawcy, weryfikacja geolokalizacji, analiza zdjęć satelitarnych, niezależna kontrola albo zmiana dostawcy. Dopiero gdy ryzyko jest znikome, przechodzisz dalej.
Krok 6: złóż oświadczenie o należytej staranności (DDS)
DDS składasz elektronicznie w unijnym systemie EUDR (TRACES) przed wprowadzeniem towaru na rynek lub wywozem. Otrzymany numer referencyjny podajesz w zgłoszeniu celnym i przekazujesz klientom.
Kary i kontrole
Kontrole prowadzą krajowe organy, a za naruszenia grożą m.in. kary pieniężne sięgające co najmniej 4% rocznego obrotu w UE, konfiskata towaru i przychodów, czasowe wykluczenie z zamówień publicznych oraz zakaz wprowadzania produktów na rynek. Organy kontrolne mają obowiązek sprawdzać określony odsetek podmiotów każdego roku, częściej w przypadku towarów z krajów wysokiego ryzyka.
Przykład z praktyki
Palarnia kawy importująca ziarno z Ameryki Południowej. Jako pierwszy podmiot wprowadzający musi zebrać od eksportera geolokalizację plantacji dla każdej dostawy, ocenić ryzyko dla kraju pochodzenia, w razie luk zlecić weryfikację satelitarną i złożyć DDS przed odprawą. Kawiarnie i sklepy, które kupują od palarni, przechowują jedynie numer referencyjny DDS i dane dostawcy.
Producent mebli. Kupuje płyty od polskiej hurtowni, ale część frontów importuje z Azji. Dla płyt krajowych korzysta z DDS dostawcy, a dla importu sam przeprowadza pełną należytą staranność.
Najczęstsze błędy
- założenie, że certyfikat FSC lub Rainforest Alliance zastępuje EUDR,
- sprawdzanie produktów po nazwie zamiast po kodzie CN,
- brak klauzul o przekazywaniu danych w umowach z dostawcami,
- start przygotowań na kilka tygodni przed terminem, gdy zebranie geolokalizacji trwa miesiącami.
Zacznij przygotowania już teraz
EUDR to zmiana procesów zakupowych, a nie jednorazowe dokumenty. Trzeba zbudować identyfikowalność produktów, przeszkolić zespół i ułożyć współpracę z dostawcami. Pomagamy w audycie asortymentu, mapowaniu łańcucha dostaw, ocenie ryzyka i składaniu DDS. Zobacz naszą usługę wdrożenia EUDR.

